13 grudnia 2011

Trzydzieści lat później

Późnym wieczorem, chyba już niewiele przed północą, oglądaliśmy w telewizji występ jakiegoś eksperymentalnego zespołu baletowego. Czarno-biały obraz, ekspresja tancerzy – amatorów, o ile pamiętam – dość ponura, bliska stylistyce dance macabre, więc gdy obraz nagle w pół taktu, czy może raczej w pół baletowego pas zniknął
z ekranu, bez żalu wybraliśmy się na nocny spacer.

Zima była regularna. Kilka stopni mrozu, trochę śniegu. Czyste, chłodne powietrze. Retoryka, Felicjanek, Smoleńsk, Planty. Tradycyjna rundka wokół opustoszałego już
i cichego Rynku Głównego. Na wysokości Szarej Kamienicy minął nas wolno jadący gazik. Nic nadzwyczajnego, takie nocne przejazdy milicji wokół rynku to w latach PRL-u była rutyna, więc pewnie bym o tym dziś nie pamiętał, gdyby nie jeden szczegół:
na ciemnozielonej burcie pojazdu widniały stylizowane litery ŻW.

Było cicho, spokojnie, gdy gdzieś około pierwszej kładłem się spać. Od Zarządu Regionu dzieliło mnie w prostej linii mniej niż sto metrów, ale niczego nadzwyczajnego nie zauważyłem. Czy tamtej nocy w oknach BIPS paliło się jeszcze światło? Nie pamiętam.

Rano wpadła z krzykiem sąsiadka: „Co, nic nie wiecie? Wojna!”. Siedziba pobliskiego Zarządu Regionu była zajęta, częściowo chyba opróżniona z dokumentacji…

Jednak w staromiejskiej części Krakowa zewnętrznych objawów wojny polsko-jaruzelskiej, tego zduszenia życia przez złowrogie regulacje dekretu o stanie wojennym nie było jeszcze prawie widać. Owszem, natrętny monolog posiadacza ciemnych okularów dobiegał z radia i telewizora, ale nastrój tamtego poranka przede wszystkim zdominował głód wiarygodnych informacji o tym, co się naprawdę stało. Telefony nie działały, dlatego opowieści kto wpadł, kogo zatrzymano, a komu szczęśliwie udało się uniknąć internowania, musiały wędrować z ust do ust.

Wkrótce po pierwszym szoku na ulicach miasta pojawili się ludzie, wielu ludzi. Ruch
w godzinach południowych był tego dnia większy niż zazwyczaj w niedzielę w okolicach śródmiejskich kościołów, gdy krakowianie, jedni odświętnie ubrani wychodzą już po mszy, a inni dopiero na nią podążają. Na Rynku Głównym i w przylegających doń ulicach widziałem wiele osób. Ale prawie żadnych spacerowiczów.

Tak, to był całkiem inny dzień. Żadnych spacerów po A-B, ani tradycyjnych przechadzek po Plantach czy dłuższych rodzinnych wypraw na nadwiślański bulwar
pod Wawelem. Nie słyszało się niedzielnego rozgwaru, świątecznego ożywienia, niefrasobliwości. Tego dnia w oczach przechodniów już z daleka można było dostrzec ogromny znak zapytania. Po której jesteś stronie? Z nami czy z nimi?

W wąskich ulicach Starego Miasta ludzie mijali się, popatrując po sobie w milczeniu. Przeważał krok szybki, zdecydowany, jakim idzie się na ważne spotkanie. Albo zdąża gdzieś w pilnej sprawie. W oczach mijanych osób był niepokój, ale i nadzieja. Niema prośba o odrobinę otuchy, o słowo wsparcia, o jakiś gest ku pokrzepieniu zbolałych serc.

To było całkiem inne miasto niż jeszcze wczoraj, niż przez kilkanaście ostatnich miesięcy. Zaskoczone, zranione, zbite z tropu, ale przecież nie do końca… Hejnalista oznajmił godzinę trzecią po południu. Szedłem właśnie Wiślną w stronę filharmonii, gdy nagle gdzieś na wysokości Gołębiej znalazł się przy mnie młody człowiek, raczej nauczyciel akademicki niż student, i szybkim, zdecydowanym gestem podał mi, prawie wcisnął
w dłoń, którą ku niemu wyciągnąłem, złożoną kartkę maszynopisu.

Idąc przed siebie, schowałem ją do kieszeni. Dopiero po kilku minutach, upewniwszy się, że nikt postronny się mną nie interesuje, wyjąłem z kieszeni zadrukowany papier.
I rozłożyłem, prostując zagniecenia. To było coś bardzo cennego. Pierwsza ulotka dotycząca stanu wojennego w Krakowie.