Leszek Szaruga (właśc. Aleksander Wirpsza), 1946 – 2024, poeta, prozaik, eseista, tłumacz, historyk literatury, krytyk literacki, redaktor, wykładowca akademicki

Przemiany lat 1976-1981

W pobliżu Nowej Fali sytuuje się twórczość Waldemara Żyszkiewicza. W ironicznych, często sarkastycznych wierszach wykorzystujących m.in. mechanizmy wypracowane przez poezję lingwistyczną uzyskuje autor dystans zarówno wobec świata, jak wobec poezji:

przyśnił mi się nad ranem

wiersz dotąd nie napisany

(…)

język użyty w sposób radykalnie inny

ale w formie konkretnej nie nieokreślonej

usłyszałem to we śnie no i zapomniałem

a słowo lustrem się stało

i odbijało między nami

                                mówiąc

(I co pan na to, doktorze Freud?)

Prowokacyjny charakter tego wiersza – od wykpienia psychoanalizy i poezji nadrealistycznej poprzez naigrawanie się z metodologii strukturalistycznej po parodię kolędy – połączony z demonstracją sprawności warsztatowej jest charakterystyczny dla całej twórczości Żyszkiewicza. Mamy tu do czynienia ze swoistym komiksem językowym: duża dynamika tekstu, jego komunikatywność i pozorna nonszalancja są wyzwaniem rzuconym cywilizacji wykorzenionej z kultury, nie znajdującej oparcia w stałym systemie wartości:

i wreszcie gry liczbowe

nie powszechne prawo moralne

ale małe prawka wielkich liczb

podsunęły mi rozwiązanie

życie jako gra algorytmiczna

losowanie w czynie społecznym

(…)

potrzebna jest więc dyscyplina wewnętrzna

każdego z nas

oraz dyscyplina dodatkowa

strzelectwo

pisze nasz stały słuchacz

z Niebytu

(Lęk metafizyczny czyli zróbmy wreszcie porządek)

Prowokacja, parodia – te chwyty poetyckie pozwalają nie tylko na sprzeciw wobec powierzchowności życia znajdującego się w trybach nowoczesnej cywilizacji, są także sposobem kompromitowania oficjalnego języka propagandy, jak choćby w wierszach Już wkrótce polska Coca-Cola, Wskazówki na wypadek bezpośredniej styczności z Kapitalistą czy Poezja w służbie społeczeństwa.

[fragment rozdziału Przemiany lat 1976-1981 [w:] Leszek Szaruga, Walka o godność. Poezja polska w latach 1939-1988 – Zarys głównych problemów, Wydawnictwo Wiedza o Kulturze, Wrocław 1993]