Projekcje filmu „Przelot nad zdobytym miastem” w sto?ecznym Domu Spotka? z Histori? ciesz? si? ogromnym powodzeniem. Obraz Warszawy
z ko?ca wrze?nia 1939 roku, sporz?dzony przez niemieckiego operatora, ogl?da si? ze ?ci?ni?tym gard?em.

W obiektywie naje?d?cy

Po czterech tygodniach zaci?tych walk, broniona przed si?ami wroga atakuj?cego z l?du i powietrza, Warszawa skapitulowa?a 28 wrze?nia 1939 roku.
Dzie? by? pogodny, ale nad miastem snu?y si? dymy po?arów. Niemiecki kamerzysta
z pok?adu my?liwskiego samolotu Luftwaffe, przelatuj?cego nad najwa?niejszymi dzielnicami stolicy Rzeczypospolitej, z niewielkiej wysoko?ci sfilmowa? miasto.

Mimo zniszcze? spowodowanych ostrza?em artyleryjskim, a zw?aszcza o trzy dni wcze?niejszym bombardowaniem Warszawy podczas dywanowego nalotu Luftwaffe – zgin??o wtedy ok. 10 tys. mieszka?ców, 35 tys. zosta?o rannych, a zniszczeniu uleg?o 12 proc. miejskiej zabudowy – zdj?cia niemieckiego operatora stanowi? ostatni? dokumentacj? miasta w jego naprawd? godnym metropolii, przedwojennym kszta?cie urbanistycznym.

W ameryka?skich archiwach cyfrowych zachowa?y si? liczne materia?y filmowe
z czasów wojny i okupacji. Krzysztof Jaszczy?ski i Andrzej Ka?uszko, realizatorzy filmu „Przelot nad zdobytym miastem”, w?a?nie w?ród nich znale?li fragmenty uj?? wykonanych z lotu ptaka w dniu kapitulacji stolicy Rzeczypospolitej. Nie by?o tego wiele, ta?my wystarcza?o zaledwie na trzy minuty normalnej projekcji. Ze wzgl?du
na jako?? s?abo skontrastowanych zdj?? i spowodowany wibracj? maszyny podczas lotu brak p?ynno?ci uj??, twórcy filmu mocno zwolnili tempo projekcji i zastosowali tzw. stop-klatki, co nie tylko wyd?u?a czas trwania filmu do 22 minut, ale przede wszystkim umo?liwia rozpoznanie placów, ulic, a nawet konkretnych budowli.

W zatrzymanych kadrach, z których cz??? wykonano podczas przelotu
na naprawd? ma?ej wysoko?ci, wida? nie tylko architektoniczne detale budynków,
ale i zatrzymane w ruchu sylwetki ówczesnych mieszka?ców miasta. Niemiecki pilot skierowa? maszyn? nad zwart? zabudow? ?ródmie?cia. Przelecia? m.in. nad placami Inwalidów, Pi?sudskiego czy Napoleona, z charakterystycznym gmachem Prudentialu, ale równie? nad budynkami Uniwersytetu Warszawskiego oraz welodromem
na Dynasach. Ciekawostk? mo?e stanowi? fakt, ?e na zdj?ciach wida? nawet by?? siedzib? redakcji „Tygodnika Solidarno??”, w gmachu na rogu Obo?nej i Sewerynów.

W materiale filmowym zachowa?y si? zdj?cia Pow?zek, okolic g?ównego dworca kolejowego oraz ?ródmie?cia Po?udniowego, z budynkiem Sejmu RP w??cznie. Maszyna na wysoko?ci Siekierek przekroczy?a lini? Wis?y, wi?c cz??? zdj?? obejmuje te? fragmenty Warszawy prawobrze?nej. Polscy realizatorzy filmu, podejmuj?c decyzj?
o uzupe?nieniu stop-klatek nazwami ulic i placów, w znacznym stopniu u?atwili odbiorcom filmu precyzyjn? identyfikacj? sfilmowanych fragmentów dawnej Warszawy.

Wprawdzie oryginalnej zabudowy miasta zachowa?o si? do dzi? chyba nie wi?cej ni? w granicach 10 proc., ale przecie? wci?? jeszcze ?yj? ci, którzy pami?taj? przedwojenn? Warszaw?, a coraz wi?cej m?odych Polaków – dzi?ki nowym technologiom, przede wszystkim internetowi – ma mo?no?? zapoznania si? z dawnym kszta?tem urbanistycznym stolicy. Warto doda?, ?e Jaszczy?ski i Ka?uszko w?a?nie w ten sposób spenetrowali ameryka?skie archiwum cyfrowe www.archive.org, w którym uda?o im si? odnale?? niechronione prawami autorskimi zdj?cia niemieckiego operatora
z czasów wojny.

Pozostaje mie? nadziej?, ?e odzyskany dzi?ki nowoczesnym technologiom wizerunek nieistniej?cej ju? dzi? Warszawy, oprócz pokazów przy ulicy Karowej
i planowanej prezentacji telewizyjnej, zostanie mo?liwie szybko wydany w formie
p?yt DVD.

Dom Spotka? z Histori?: „Przelot nad zdobytym miastem”; realizacja Krzysztof Jaszczy?ski i Andrzej Ka?uszko, 2011. Prapremiera dokumentu
17 stycznia 2012.

„Tygodnik Solidarno??” nr 7, z 10 lutego 2012